Krzew lub drzewko dorastające do 8 m wysokości.
Roślina jest wytrzymała na suszę, mrozy i zanieczyszczenia powietrza. Ponadto ma bardzo niskie wymagania w stosunku do gleby, w związku z czym jest chętnie uprawiana na terenach miejskich i wiejskich oraz w parkach i ogrodach. Posiada też dużą zdolność do wykształcania odrośli korzeniowych, dlatego łatwo się rozkrzewia.
Występuje w południowo-wschodniej Europie, porastając skaliste, słoneczne i suche zbocza górskie.
Do Europy środkowej został wprowadzony do uprawy w 1563 r. (Wiedeń). Od ponad 100 lat jest obiektem doświadczeń hodowlanych. W wyniku tych działań uzyskano około 1000 odmian, które różnią się od siebie budową, zabarwieniem i barwą kwiatów.
Lilak pospolity ma właściwości lecznicze. Wykorzystywany jest w zielarstwie oraz w ogrodnictwie, jako roślina ozdobna.